Model Tyrannosaurus rex (Bałtowski Park Jurajski) Systematyka Domena eukarioty Królestwo zwierzęta Typ strunowce Podtyp kręgowce Gromada zauropsydy Podgromada diapsydy Infragromada archozauromorfy (bez rangi) archozaury (bez rangi) Ornithodira Nadrząd dinozaury Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd teropody Nazwa systematyczna Theropoda Marsh, 1881 Systematyka w Wikispecies Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Teropody (Theropoda) – podrząd dinozaurów z rzędu dinozaurów gadziomiednicznych (Saurischia); nazwa ("theropod") oznacza "stopa bestii".
Wszystkie były dwunożne i mięsożerne (drapieżniki, jak i padlinożercy). Poruszały się w postawie półwyprostowanej. Kończyny tylne długie silnie umięśnione z podudziem dłuższym od uda, dzięki którym potrafiły szybko biegać. Tylne kończyny były o 2/3 dłuższe od przednich i posiadały do trzech palców. Przednie kończyny krótsze od tylnych zakończone chwytnymi palcami (ich liczba była zredukowana: 1-4) z pazurami. Posiadały również długi ogon, który ułatwiał im szybką pogoń za ofiarą. Duże oczy wskazują na bardzo dobry wzrok. Zęby ostre sztyletowate, bocznie spłaszczone z ząbkowanymi krawędziami. Niektóre utraciły zęby na rzecz kostnego dzioba, otoczonego rogową warstwą. Mięśnie szczęk dobrze rozwinięte. Niektóre teropody (gł. maniraptory) były opierzone. Ich wielkość była różna, od maluchów wielkości kurczaka (epidendrozaur, skansoriopteryks) do kilkunastometrowych olbrzymów (np.: giganotozaur, karcharodontozaur).
Do najstarszych i najprymitywniejszych teropodów należą eoraptor i herrerazaury. Żyły od późnego triasu do końca kredy. Jedna z ich linii, ptaki, przetrwała jednak do dzisiaj. Ich skamieniałości znajdowano na wszystkich kontynentach.
Klasyfikacja
Wśród teropodów wyróżniamy trzy główne grupy: celofyzoidy (Coelophysoidea), np. celofyz; ceratozaury (Ceratosauria), np. ceratozaur czy karnotaur oraz tetanury (Tetanurae), np. allozaur, welociraptor czy tyranozaur.
Podrząd teropody (Theropoda)
- ?rodzaj Eoraptor
- ?infrarząd Herrerasauria
- neoteropody (Neotheropoda)
- nadrodzina Coelophysoidea
- awerostry (Averostra)
- ceratozaury (Ceratosauria)
- nadrodzina: abelizauroidy (Abelisauroidea)
- nadrodzina: neoceratozaury (Neoceratosauria)
- tetanury (Tetanurae)
- nadrodzina Megalosauroidea
- rodzina Megalosauridae
- rodzina Spinosauridae
- Avetheropoda
- karnozaury (Carnosauria)
- nadrodzina Allosauroidea
- rodzina allozaury (Allosauridae)
- rodzina sinraptory (Sinraptoridae)
- rodzina karcharodontozaury (Carcharodontosauridae)
- nadrodzina Allosauroidea
- celurozaury (Coelurosauria)
- rodzina Coeluridae
- rodzina Compsognathidae
- nadrodzina tyranozauroidy (Tyrannosauroidea)
- rodzina tyranozaury (Tyrannosauridae)
- Maniraptoriformes
- ornitomimozaury
- rodzina garudymimy (Garudimimidae)
- rodzina harpymimidy (Harpymimidae)
- rodzina deinocheiry (Deinocheiridae)
- rodzina ornitomimy (Ornithomimidae)
- maniraptory
- owiraptorozaury
- rodzina awimimy (Avimimidae)
- rodzina kaudipteryksy (Caudipteridae)
- rodzina cenagnaty (Caenagnathidae)
- rodzina owiraptory (Oviraptoridae)
- terizinozauroidy
- rodzina terizinozaury (Therizinosauridae)
- deinonychozaury
- rodzina troodony (Troodontidae)
- rodzina dromeozaury (Dromaeosauridae)
- Avialae
- rodzina skansoriopteryksy (Scansoriopterygidae)
- ptaki (Aves)
- archeopteryksokształtne (Archeopterygiformes)
- rodzina archeopteryksy (Archeopterygidae)
- archeopteryksokształtne (Archeopterygiformes)
- owiraptorozaury
- ornitomimozaury
- karnozaury (Carnosauria)
- nadrodzina Megalosauroidea
- ceratozaury (Ceratosauria)
Filogeneza
Kladogram teropodów według Weishampel i in., 2004.[1]
Theropoda unnamed CeratosauriaNeoceratosauria
Tetanurae
Avetheropoda Carnosauria
Coelurosauria
Tyrannoraptora
Maniraptoriformes
Maniraptora
Oviraptorosauria (z Therizinosauroidea)
Paraves unnamed Eumaniraptora
Przypisy
- ↑ David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 861. ISBN 0-520-24209-2.
